وایرگراپ گیرهٔ U شکلی است که با دو مهره، انتهای سیم بکسل را روی خودش می‌بندد و یک چشمهٔ مهارشده می‌سازد. استاندارد اروپایی EN 13411-5 این بند را برای نگه‌داشتن بار ساکن و بالابری یکبارمصرف مجاز میداند، آن هم با ارزیابی فرد صلاحیتدار؛ نه برای اسلینگ‌های بالابری عمومی و نه روی طنابهای اسپیرال.
گیرهٔ سیم بکسل ارزان است، همه‌جا پیدا می‌شود و هر آهنگری بلد است ببندد. همین سه ویژگی باعث شده در کارگاه‌های ایران جایی به کار برود که استاندارد خودش اجازه نداده است. این صفحه نشان می‌دهد این بند دقیقاً چه کاری میکند، استانداردش چه چیزی را پوشش می‌دهد و مرز مجاز استفاده از آن کجاست.
وایرگراپ چیست و چه کاری میکند؟
وایرگراپ یا گیرهٔ سیم بکسل، یک بند U شکل فلزی با دو مهره و یک کفشک (زین) است. سیم بکسل را روی خودش برمی‌گردانید، گیره را روی دو شاخهٔ سیم می‌اندازید و با سفت‌کردن مهره‌ها، شاخهٔ برگشتی به شاخهٔ اصلی قفل می‌شود. نتیجه یک «چشمه» یا حلقه در انتهای سیم است که می‌توانید آن را به قلاب، شکل یا نقطهٔ اتکا ببندید.
کاربرد واقعی این گیره، ساختن سریع چشمه در محل کار است؛ جایی که دسترسی به پرس و بوش حرفه‌ای ندارید. در سامانه‌های نجات و کار در ارتفاع، این بند معمولاً در مهار موقت و بستن سیم بکسل وینچ دیده می‌شود، نه در مسیر بار اصلی. اگر سامانهٔ شما شامل وینچ و سه پایه نجات است، نقش سیم بکسل و بند انتهایی آن را باید همان ابتدا روشن کنید.
استاندارد وایرگراپ چیست و چه چیزی را پوشش می‌دهد؟
گیرهٔ سیم بکسل زیر استاندارد EN 13411-5 با عنوان «Terminations for steel wire ropes — Safety — Part 5: U-bolt wire rope grips» قرار میگیرد. نسخهٔ نخست این استاندارد در ۱۳ ژوئن ۲۰۰۳ تصویب شد و بعدها با الحاقیهٔ A1 در سال ۲۰۰۸ جایگزین شده است. این استاندارد حداقل الزامات گیره‌های U شکل از مواد آهنی و رفتار ایمن چشمه‌های مهارشده با آن‌ها را تعیین میکند.
EN 13411-5 یکی از اعضای خانوادهٔ EN 13411 است. هر عضو این خانواده یک روش متفاوت برای مهار انتهای سیم بکسل را پوشش می‌دهد، و دانستن این تقسیم‌بندی کمک میکند بفهمید این بند در کجای این نقشه ایستاده است:
| بخش استاندارد | موضوع | روش مهار |
|---|---|---|
| EN 13411-1 | Thimbles for steel wire rope slings | شکل (حلقهٔ فلزی داخل چشمه) |
| EN 13411-2 | Splicing of eyes for steel wire rope slings | مغزی‌بافی دستی چشمه |
| EN 13411-3 | Ferrule secured eyes | پرس بوش فلزی |
| EN 13411-4 | Metal and resin socketing | ریخته‌گری فلز یا رزین در سوکت |
| EN 13411-5 | Wire rope grips for eyes | وایرگراپ (گیرهٔ U شکل با مهره) |
| EN 13411-6 | Asymmetric wedge socket clevis | سوکت گوه‌ای نامتقارن |
| EN 13411-7 | Symmetric wedge socket clevis | سوکت گوه‌ای متقارن |
منبع عنوان بخش‌ها: پیش‌گفتار استاندارد EN 13411-1:2003+A1:2008 و برگهٔ استاندارد SS-EN 13411-5 (سازمان استاندارد سوئد). عنوان‌ها به زبان اصلی آورده شده‌اند تا در استعلام و خرید قابل تطبیق باشند.
برای انتخاب سیم بکسل، بند انتهایی و تجهیزات مهار متناسب با کارتان، دستهٔ تجهیزات کار در ارتفاع اچ‌اس‌ای یار را ببینید یا با کارشناسان ما تماس بگیرید.
وایرگراپ کجا مجاز است و کجا نیست؟
این مهم‌ترین بخش این صفحه است، چون بیشترین خطا در همین نقطه رخ می‌دهد. EN 13411-5 کاربردهای مناسب این گیره را مشخص کرده است: آویزکردن بار ساکن، و عملیات بالابری یکبارمصرف — به شرط آنکه فرد صلاحیتدار آن کاربرد را با ضریب اطمینان مناسب ارزیابی کرده باشد. یعنی مجاز بودن، به تشخیص مستندِ یک فرد صلاحیتدار گره خورده، نه به تجربهٔ شخصی نصاب.
در سمت دیگر، همین استاندارد چند مورد را صریحاً بیرون گذاشته است. این گیره برای طنابهای اسپیرال مناسب نیست. استاندارد همچنین کاربرد گیرهٔ U شکل بهعنوان وسیلهٔ مهار اصلی در بالابرهای معدن و بالابرهای جرثقیل را از دامنهٔ خود خارج کرده است، و چشمه‌های اسلینگ برای خدمات بالابری عمومی را هم پوشش نمی‌دهد. مثال‌ها و دستور نصب در پیوست‌های اطلاعاتی A و B همان استاندارد آمده و خطرها در بند ۴ آن فهرست شده است.
آنچه وایرگراپ نیست
این بند جانشین اسلینگ پرس‌شده نیست. اگر کار شما بالابری تکرارشوندهٔ بار با سیم بکسل است، مسیر درست اسلینگ با چشمهٔ پرس‌شده (EN 13411-3) یا مغزی‌بافی‌شده (EN 13411-2) است، نه چند وایرگراپ پشت سر هم. تعداد گیره، فاصلهٔ آن‌ها و گشتاور بستن مهره‌ها هم عدد حافظه‌ای نیست؛ این مقادیر در دستورالعمل سازندهٔ همان گیره و پیوست استاندارد تعیین می‌شود و باید از همان‌جا خوانده شود. کفشک گیره همیشه روی شاخهٔ باربر می‌نشیند و پیچ U روی شاخهٔ برگشتی؛ برعکس بستن، یکی از رایج‌ترین خطاهای کارگاهی است و ظرفیت چشمه را پایین می‌آورد.
در خرید و بازرسی وایرگراپ چه چیزی را چک کنیم؟
وایرگراپ یک قطعهٔ ایمنی است و مثل هر قطعهٔ ایمنی دیگری باید شناسنامه داشته باشد. پیش از خرید، این موارد را از فروشنده بخواهید و پیش از هر بار استفاده، همین فهرست را چشمی کنترل کنید:
- نشان و مشخصهٔ سازنده روی بدنهٔ گیره، به‌صورت حک‌شده و خوانا.
- اندازهٔ اسمی گیره و تطبیق آن با قطر واقعی سیم بکسل شما؛ گیرهٔ بزرگ‌تر یا کوچک‌تر، مهار نمی‌کند.
- ارجاع به EN 13411-5 در مدرک یا بسته‌بندی، و دستورالعمل نصب سازنده.
- سالم بودن رزوه و مهره‌ها، و نبود خوردگی، ترک یا تاب‌برداشتگی در پیچ U و کفشک.
- سلامت خود سیم بکسل در محل بسته‌شدن گیره: پارگی مفتول، لهیدگی و باز شدن تاب، همه دلیل کنار گذاشتن است.
بازرسی این بند را جدا از بازرسی سامانه نبینید. در تجهیزات نجات، وایرگراپ یک حلقه از زنجیری است که تجهیزات امداد و نجات در ارتفاع و متوقف‌کنندهٔ سقوط هم در آن قرار دارند؛ ضعیف‌ترین حلقه ظرفیت کل سامانه را تعیین میکند. برای کار در چاه و فضای محصور، تجهیزات نجات از چاه را هم مرور کنید.
پرسش‌های پرتکرار
وایرگراپ چیست؟
گیرهٔ U شکلی با دو مهره و یک کفشک که انتهای سیم بکسل را روی خودش قفل میکند و یک چشمهٔ مهارشده می‌سازد. استاندارد آن EN 13411-5 است.
استاندارد وایرگراپ چیست؟
EN 13411-5 با عنوان U-bolt wire rope grips، از خانوادهٔ استانداردهای مهار انتهای سیم بکسل فولادی. نسخهٔ نخست آن در سال ۲۰۰۳ تصویب و بعدتر با الحاقیهٔ A1:2008 جایگزین شد.
آیا وایرگراپ برای بالابری بار مجاز است؟
استاندارد آن را برای بار ساکن و بالابری یکبارمصرف مجاز میداند، با ارزیابی فرد صلاحیتدار. چشمهٔ اسلینگ برای بالابری عمومی در دامنهٔ این استاندارد نیست.
چند وایرگراپ روی هر چشمه لازم است؟
این عدد در دستورالعمل سازندهٔ همان گیره و پیوست استاندارد تعیین می‌شود. از روی مدرک سازنده بخوانید؛ حدس زدن تعداد و فاصله مجاز نیست.
وایرگراپ روی چه طنابی استفاده نمیشود؟
EN 13411-5 این گیره را برای طنابهای اسپیرال مناسب نمیداند و کاربرد آن را بهعنوان مهار اصلی بالابرهای معدن و جرثقیل از دامنهٔ خود خارج کرده است.
کفشک وایرگراپ را روی کدام شاخه ببندیم؟
کفشک روی شاخهٔ باربر و پیچ U روی شاخهٔ برگشتی قرار میگیرد. برعکس بستن، ظرفیت چشمه را کم میکند و از خطاهای رایج کارگاهی است.
قبل از خرید وایرگراپ و سیم بکسل، یک بار با کارشناس چک کنید
کارشناسان اچ‌اس‌ای یار در انتخاب بند مهار، سیم بکسل و تجهیزات کار در ارتفاع کنارتان هستند.
آخرین بازبینی: ۲۰ مهر ۱۴۰۵
نظرات