قرقره کار در ارتفاع قطعه‌ای است با یک چرخ گردان در بدنهٔ فلزی که طناب روی آن می‌چرخد و جهت نیرو را تغییر می‌دهد یا بار را تقسیم می‌کند. کار اصلی آن کاهش اصطکاک طناب است؛ همین کاهش، بالاکشیدن بار و نجات مصدوم را از یک کار طاقت‌فرسا به یک کار قابل کنترل تبدیل می‌کند.
در کارگاه، قرقره معمولاً آخرین قطعه‌ای است که به آن فکر می‌شود و اولین قطعه‌ای است که کار را متوقف می‌کند. تیم طناب و هارنس را دقیق انتخاب می‌کند، بعد با یک قرقرهٔ نامناسب می‌خواهد بار را بالا بکشد.
این راهنما انواع قرقره را از هم جدا می‌کند، نشان می‌دهد هر کدام کجا به کار می‌آید، و می‌گوید پیش از خرید چه چیزی را باید روی خود قطعه بخوانید.
قرقره کار در ارتفاع چیست و چه کاری انجام می‌دهد؟
قرقره عبارت است از مجموعهٔ یک چرخ شیاردار (شیو) و بدنه‌ای که آن چرخ درون آن می‌گردد، همراه با محل اتصال برای کارابین. طناب در شیار چرخ می‌نشیند و با گردش چرخ، به‌جای کشیده‌شدن روی یک سطح ثابت، می‌چرخد.
این تفاوت دو نتیجهٔ عملی دارد. اول، نیروی لازم برای کشیدن کمتر می‌شود چون اصطکاک جای خود را به غلتش می‌دهد. دوم، عمر طناب بیشتر می‌شود؛ طنابی که روی لبه یا میله کشیده شود، غلاف آن ساییده و در طولانی‌مدت ضعیف می‌شود.
قرقره به‌تنهایی یک سیستم نیست. در عمل همیشه بخشی از مجموعه‌ای است شامل طناب، کارابین، نقطهٔ اتکا و یک وسیلهٔ کنترل. فهرست کامل این مجموعه در راهنمای تجهیزات کار در ارتفاع آمده است.
انواع قرقره کار در ارتفاع کدام‌اند؟
تقسیم‌بندی رایج بر پایهٔ تعداد چرخ و نحوهٔ بازشدن بدنه است.
| نوع | مشخصهٔ ساختاری | کاربرد رایج | نکتهٔ انتخاب |
|---|---|---|---|
| قرقرهٔ ساده (تک‌چرخ) | یک شیو در بدنه | تغییر جهت طناب، کشش سبک | سبک و کم‌حجم؛ برای تقسیم بار مناسب نیست |
| قرقرهٔ دوبل (دوچرخ) | دو شیو کنار هم در یک بدنه | سیستم‌های کشش و نجات، چرخ‌طناب | امکان عبور دو طناب یا ساخت سیستم مزیت مکانیکی |
| قرقرهٔ بدنه‌بازشو | صفحهٔ کنارهٔ متحرک | جاگذاری طناب در میانهٔ مسیر | وقتی سر طناب در دسترس نیست |
| قرقرهٔ یک‌طرفه (با قطعهٔ گیرنده) | چرخ همراه با قطعهٔ قفل‌کنندهٔ طناب | کشش پیوسته بدون برگشت بار | بار را در فاصلهٔ بین دو کشش نگه می‌دارد |
استاندارد مرجع این خانواده از تجهیزات: EN 12278:2007 با عنوان «تجهیزات کوه‌نوردی — قرقره‌ها — الزامات ایمنی و روش‌های آزمون». مقادیر مجاز هر مدل روی بدنهٔ همان قطعه و در اعلامیهٔ انطباق سازنده درج می‌شود.
مدل‌های موجود را می‌خواهید ببینید؟ قرقرهٔ دوبل توئین و بقیهٔ اقلام در دستهٔ تجهیزات کار در ارتفاع اچاسای یار موجود است.
قرقرهٔ ساده یا دوبل؛ کدام را انتخاب کنیم؟
پاسخ به یک پرسش بستگی دارد: می‌خواهید جهت طناب را عوض کنید یا نیرو را کم کنید؟
وقتی قرقرهٔ ساده کافی است
اگر طناب فقط باید از یک گوشه یا لبه عبور کند و وزن کار سبک است، قرقرهٔ تک‌چرخ کار را انجام می‌دهد. در این حالت شما اصطکاک را حذف می‌کنید، نه نیرو را.
وقتی به قرقرهٔ دوبل نیاز دارید
برای ساختن سیستم مزیت مکانیکی — یعنی وقتی می‌خواهید با نیروی کمتر بار بیشتری را بالا بکشید — به دو شیو نیاز دارید. عملیات نجات و بالاکشیدن مصدوم تقریباً همیشه در این دسته است. انتخاب تجهیزات این سناریو در مقالهٔ انتخاب تجهیزات امداد و نجات در ارتفاع تشریح شده است.
جمع‌بندی: تغییر جهت با تک‌چرخ، کاهش نیرو با دوچرخ.
پیش از خرید چه چیزی را روی خود قرقره بخوانید؟
قرقره قطعه‌ای است که ادعای فروشنده دربارهٔ آن ارزش کمی دارد؛ آنچه روی بدنه حک شده معتبر است.
- علامت استاندارد و شمارهٔ آن: روی بدنه باید ارجاع به استاندارد مرجع و نشان انطباق وجود داشته باشد.
- مقادیر مجاز: حد بار و قطر مجاز طناب روی بدنه یا در دفترچهٔ همان مدل آمده است. هیچ عددی را از روی مدل مشابه تعمیم ندهید.
- قطر طناب شما: شیو برای بازهٔ مشخصی از قطر طناب ساخته شده. طناب نازک‌تر از بازه در شیار لق می‌زند و طناب ضخیم‌تر در آن گیر می‌کند.
- شمارهٔ سری و سال ساخت: برای ثبت در سوابق بازرسی تجهیزات لازم است؛ بدون آن، پیگیری عمر قطعه ممکن نیست.
- نوع اتصال: قرقره با کارابین مناسب بسته می‌شود. اشتباه‌های رایج این اتصال در اشتباهات رایج کارابین آمده است.
کجا قرقره راه‌حل نیست
قرقره وسیلهٔ حفاظت در برابر سقوط نیست و جای متوقف‌کنندهٔ سقوط را نمی‌گیرد؛ کار آن انتقال و کاهش نیروست، نه گرفتن فرد در حال سقوط. انتخاب آن وسیله موضوع جداگانه‌ای است که در متوقف‌کنندهٔ سقوط روی طناب بررسی شده. همچنین قرقرهٔ ترک‌خورده، شیو لق یا بدنهٔ تغییرشکل‌یافته تعمیر نمی‌شود؛ از رده خارج می‌شود. و هیچ قرقره‌ای کمبود آموزش تیم را جبران نمی‌کند — سیستم کشش اشتباه با تجهیز سالم هم خطرناک است.
پرسش‌های پرتکرار
قرقره کار در ارتفاع چه فرقی با قرقرهٔ ساختمانی دارد؟
قرقرهٔ کار در ارتفاع برای کار با طناب و با الزامات ایمنی تجهیزات حفاظت فردی ساخته و علامت‌گذاری می‌شود و سوابق بازرسی دارد. قرقرهٔ ساختمانی عمومی چنین الزام و مستنداتی ندارد و برای حمل افراد یا عملیات نجات مناسب نیست.
قرقرهٔ دوبل برای چه کاری لازم است؟
برای ساختن سیستم مزیت مکانیکی و کشش بار با نیروی کمتر، و برای عبور دو طناب از یک نقطه. عملیات بالاکشیدن مصدوم و نجات معمولاً به قرقرهٔ دوچرخ نیاز دارد، چون در آن‌ها هم کاهش نیرو لازم است و هم کنترل مسیر طناب.
چطور بفهمم قرقره با طناب من سازگار است؟
بازهٔ قطر مجاز طناب روی بدنهٔ قرقره یا در دفترچهٔ همان مدل نوشته شده است. قطر طناب خود را با آن بازه مقایسه کنید. خارج از بازه، طناب در شیار لق می‌زند یا گیر می‌کند و رفتار قطعه قابل پیش‌بینی نیست.
قرقره را چه زمانی باید از رده خارج کرد؟
با مشاهدهٔ ترک، تغییرشکل بدنه، لقی یا گیرکردن شیو، خوردگی و فرسایش شیار، یا پس از تحمل بار غیرعادی. معیار دقیق و دورهٔ بازرسی را دفترچهٔ سازندهٔ همان مدل تعیین می‌کند؛ قطعهٔ مردود تعمیر نمی‌شود.
استاندارد قرقرهٔ کار در ارتفاع چیست؟
استاندارد مرجع این خانواده EN 12278:2007 با عنوان «تجهیزات کوه‌نوردی — قرقره‌ها — الزامات ایمنی و روش‌های آزمون» است. انطباق هر مدل باید در اعلامیهٔ انطباق سازنده و علامت‌گذاری روی بدنه قابل ردیابی باشد.
برای کار با قرقره و سیستم کشش آموزش لازم است؟
بله. بستن سیستم کشش، انتخاب نقطهٔ اتکا و ارزیابی بار، مهارتهایی هستند که در دوره آموزش داده میشوند. سرفصلها و شرایط برگزاری در دورههای آموزشی ایمنی اچاسای یار آمده است.
قرقرهٔ مناسب کار خود را نمی‌دانید؟
قطر طناب و نوع عملیات را بگویید؛ کارشناسان اچاسای یار مدل سازگار و مدارک انطباق آن را معرفی می‌کنند.
آخرین بازبینی: ۲۸ مهر ۱۴۰۵
نظرات