انواع لباس ایمنی؛ استاندارد، کلاس‌ها و راهنمای انتخاب

خرید لباس ایمنی معمولاً از جایی اشتباه می‌شود که خریدار «لباس کار ضخیم» را با «لباس ایمنی» یکی می‌گیرد. پارچهٔ ضخیم در برابر جرقه خودش می‌سوزد و به پوست می‌چسبد؛ پارچهٔ نسوز استاندارد این کار را نمی‌کند. تفاوت این دو، یک برچسب و چند کد استاندارد است.

لباس ایمنی چیست و چه چیزی آن را ایمنی می‌کند؟

لباس حفاظتی پوششی است که طبق یک استاندارد مشخص آزمون شده و گواهی گرفته تا در برابر یک خطر معین از بدن محافظت کند. چیزی که آن را «ایمنی» می‌کند نه ظاهر آن، بلکه گواهی آزمون و کد استانداردی است که روی برچسب دوخته‌شده داخل لباس درج شده.

استاندارد پایه برای همهٔ لباس‌های حفاظتی، EN ISO 13688 است. این استاندارد الزامات عمومی مانند اندازه‌گذاری، بی‌ضرر بودن مواد، راحتی و نحوهٔ برچسب‌گذاری را تعیین می‌کند و به‌تنهایی هیچ حفاظتی را تضمین نمی‌کند. هر لباس حفاظتی باید علاوه بر آن، دست‌کم یک استاندارد اختصاصی خطر را هم داشته باشد.

انواع لباس ایمنی بر اساس خطر کدام‌اند؟

در عمل، شش خانوادهٔ اصلی بیشترین کاربرد را در صنعت ایران دارند. جدول زیر خطر، استاندارد مرجع و معنای کلاس‌بندی هرکدام را کنار هم می‌گذارد.

منبع کدها و کلاس‌ها: متن استانداردهای EN ISO 11612، EN ISO 11611، EN ISO 20471، EN 1149-5، EN 13034 و IEC 61482-2. عدد دقیق هر کلاس روی برچسب همان لباس درج می‌شود.

سه نکته که در این جدول پنهان است و معمولاً باعث خرید اشتباه می‌شود:

یک. لباس آنتی‌استاتیک طبق EN 1149-5 هیچ حفاظتی در برابر برق شبکه ایجاد نمی‌کند؛ کار آن فقط جلوگیری از جمع‌شدن بار الکتروستاتیک است.

دو. لباس جوشکاری کلاس ۱ برای کار با پاشش زیاد فلز مذاب طراحی نشده و استفاده از آن در آن شرایط یعنی حفاظت ناکافی.

سه. حفاظت در برابر قوس الکتریکی با عدد ATPV سنجیده می‌شود و این عدد باید با انرژی حادثهٔ محاسبه‌شده در همان تابلو مقایسه شود. جزئیات این مقایسه را در راهنمای لباس ضد آرک و کلاس کالری آورده‌ایم.

استاندارد روی برچسب لباس را چطور بخوانیم؟

برچسب داخل یقه یا درز پهلو، شناسنامهٔ لباس ایمنی است. سه چیز را روی آن پیدا کنید:

پیکتوگرام خطر: تصویر کوچکی که نوع خطر را نشان می‌دهد؛ شعله برای حرارت، جرقه برای جوشکاری و مانند آن.

شمارهٔ استاندارد: مثلاً EN ISO 11612 که زیر پیکتوگرام می‌آید.

کد کلاس: حروف و اعدادی که زیر شمارهٔ استاندارد چاپ می‌شوند و سطح حفاظت را مشخص می‌کنند. لباسی که فقط شمارهٔ استاندارد دارد و کد کلاس ندارد، سطح حفاظتش قابل راستی‌آزمایی نیست.

اگر برچسب خوانا نیست یا کنده شده، لباس از نظر مستندسازی ایمنی بی‌اعتبار است، حتی اگر ظاهر سالمی داشته باشد. در بازرسی‌های ایمنی پیمانکاران، همین برچسب مدرک انطباق به حساب می‌آید.

هر شغل چه نوع پوشش حفاظتی لازم دارد؟

انتخاب درست از ارزیابی خطر همان شغل شروع می‌شود، نه از فهرست خرید. چند نمونهٔ پرتکرار:

جوشکار و برشکار: لباس طبق EN ISO 11611 با کلاس متناسب با حجم پاشش، همراه با دستکش و محافظ صورت مناسب.

تکنسین برق و کار روی تابلو: لباس ضد آرک طبق IEC 61482-2 با ATPV متناسب با انرژی حادثه؛ لباس نسوز معمولی جایگزین آن نیست.

کارکنان پتروشیمی و محیط قابل اشتعال: ترکیب EN ISO 11612 و EN 1149-5 تا هم شعله و هم بار الکتروستاتیک پوشش داده شود.

کارگر راهسازی و محوطه: لباس شبرنگ طبق EN ISO 20471؛ کلاس را از میزان تردد و سرعت وسایل نقلیه تعیین کنید.

امدادگر و کار در ارتفاع: لباس نسوز در کنار تجهیزات حفاظت از سقوط. راهنمای دستکش پتزل مکمل این انتخاب است.

برای مجموعه‌هایی که باید انطباق خود را مستند کنند، دوره‌های آموزشی تایید صلاحیت ایمنی پیمانکاران همین موضوع انتخاب و مستندسازی تجهیزات حفاظت فردی را پوشش می‌دهد.

شست‌وشو و نگهداری چه تأثیری بر حفاظت دارد؟

خاصیت نسوز پارچه یا ذاتی الیاف است یا حاصل پوشش شیمیایی. نوع دوم با شست‌وشوی نادرست از بین می‌رود. دستورالعمل سازنده روی همان برچسب، تعداد دفعات و شرایط شست‌وشو را تعیین می‌کند و عدد آن از محصولی به محصول دیگر فرق دارد؛ عدد عمومی برای آن وجود ندارد.

استفاده از نرم‌کننده، سفیدکننده و شست‌وشو با آب بیش از دمای مجاز، سه خطای رایجی هستند که حفاظت را کاهش می‌دهند. آن را جدا از لباس‌های آغشته به روغن بشویید و پیش از هر نوبت استفاده، درزها، زیپ و یکپارچگی پارچه را نگاه کنید.

پرسش‌های پرتکرار

آخرین بازبینی: ۱۵ مهر ۱۴۰۵