تجهیزات امداد و نجات مجموعه‌ای از ابزارهاست که برای بیرون‌کشیدن ایمن فرد از ارتفاع، چاه و فضای بسته به کار می‌رود: سهپایهٔ نجات، قرقره و سیستم بالابر، هارنس و کارابین، طناب و لنیارد، و گازسنج برای پایش هوای فضای بسته. انتخاب و استفادهٔ درست این تجهیزات باید بر پایهٔ استاندارد و آموزش رسمی باشد، نه حدس.
تجهیزات امداد و نجات شامل چه چیزهایی است؟
تجهیزات امداد و نجات یعنی هر ابزاری که در عملیات خارج‌کردن مصدوم از موقعیت خطرناک نقش دارد. این تجهیزات یک زنجیره‌اند؛ نبود یک حلقه، بقیه را بی‌اثر می‌کند. مهم‌ترین گروه‌ها در جدول زیر آمده‌اند.
| گروه تجهیز | نقش در عملیات | نمونه |
|---|---|---|
| سازهٔ مهار و بالابر | ایجاد نقطهٔ اتکای بالای دهانهٔ چاه و امکان بالا و پایین‌بردن کنترل‌شده | سهپایهٔ نجات، وینچ و سیستم بازیابی |
| سیستم طناب و قرقره | انتقال نیرو، مهار سقوط و ایجاد مزیت مکانیکی برای کشیدن مصدوم | قرقرهٔ دوبل، طناب استاتیک، لنیارد |
| اتصالات فردی | اتصال امن فرد به سیستم و توزیع نیرو روی بدن | هارنس کامل، کارابین قفل‌دار |
| پایش جو فضای بسته | سنجش کمبود اکسیژن و گازهای سمی پیش و حین ورود | گازسنج تک‌گازه یا چندگازه |
| حفاظت تنفسی | تأمین هوای سالم وقتی جو قابل تنفس نیست | دستگاه تنفسی هوارسان |
مقادیر ظرفیت بار، کلاس و طول عمر مجاز هر قطعه را باید از برچسب سازنده و استاندارد همان تجهیز خواند، نه از یک جدول عمومی.
نجات از چاه و فضای بسته چه فرقی با کار در ارتفاع دارد؟
در کار در ارتفاع خطر اصلی سقوط است و فهرست تجهیزات کار در ارتفاع و استاندارد EN هر گروه همان زنجیرهٔ مهار سقوط را باز می‌کند؛ در نجات از چاه و فضای بسته، علاوه بر سقوط، خطر پنهان «جو خطرناک» هم وجود دارد. کمبود اکسیژن یا تجمع گاز سمی در ته چاه، بی‌سروصدا و در چند نفس کشنده است. برای همین ترتیب کار فرق می‌کند: اول پایش جو با گازسنج، بعد تهویه، و تنها بعد از آن ورود با تجهیزات مهار و بازیابی.
نکتهٔ تلخ آمار حوادث فضای بسته این است که بخش بزرگی از قربانیان، نجات‌دهنده‌هایی هستند که بدون تجهیز و آموزش وارد شده‌اند. همین یک جمله، فلسفهٔ کل این تجهیزات را می‌گوید: نجات‌دهنده نباید خودش نفر دوم حادثه شود.
سازهٔ کلیدی این عملیات، سهپایهٔ نجات Kong است؛ روش‌های استفاده از آن را در راهنمای کار با سهپایهٔ نجات ببینید.
هر تجهیز امداد و نجات چه کاری می‌کند؟
سهپایهٔ نجات و سیستم بازیابی
سهپایهٔ نجات نقطهٔ اتکای مطمئنی بالای دهانهٔ چاه یا مخزن می‌سازد تا فرد بتواند با طناب و وینچ کنترل‌شده پایین برود و در صورت نیاز سریع بالا کشیده شود. بدون این سازه، بالاکشیدن یک مصدوم بی‌هوش عملاً ممکن نیست.
قرقره، طناب و لنیارد
قرقرهٔ دوبل با ایجاد مزیت مکانیکی، کشیدن وزن مصدوم را با نیروی کمتر ممکن می‌کند. طناب و لنیارد هم مسیر مهار و اتصال را کامل می‌کنند؛ نوع و طول آن‌ها باید با کاربری هماهنگ باشد.
هارنس و کارابین
هارنس کامل نیرو را روی ران و سینه توزیع می‌کند تا فشار سقوط به یک نقطه وارد نشود. کارابین قفل‌دار اتصال میان اجزا را برقرار می‌کند و قفل آن از بازشدن ناخواسته جلوگیری می‌کند. مجموعهٔ کامل این اقلام در دستهٔ تجهیزات کار در ارتفاع در دسترس است.
گازسنج و حفاظت تنفسی
گازسنج پیش از ورود، سطح اکسیژن و گازهای سمی را می‌سنجد و در صورت خطر هشدار می‌دهد. اگر جو قابل تنفس نباشد، هارنس مناسب امداد کنار دستگاه تنفسی هوارسان کار می‌کند تا نجات‌دهنده هوای سالم داشته باشد.
کجا این تجهیزات کافی نیستند
هیچ تجهیزی جای آموزش و رویهٔ ورود به فضای بسته را نمی‌گیرد. ورود بدون مجوز کار، بدون پایش جو و بدون نفر ناظر در بیرون، حتی با بهترین تجهیز خطرناک است. ظرفیت بار و بازهٔ بازرسی هر قطعه هم باید از دفترچهٔ سازنده و استاندارد همان تجهیز گرفته شود؛ عددی که اینجا یا هر جای دیگر بدون منبع بیاید، ملاک نیست. برای کسب صلاحیت، دوره‌های آموزشی ایمنی مسیر درست است.
چطور تجهیزات امداد و نجات مناسب را انتخاب کنیم؟
انتخاب درست با محیط کار شروع می‌شود: عمق و دهانهٔ چاه، نوع جو، وزن و تعداد افرادی که باید نجات یابند. بر همین اساس سازهٔ مهار، طول طناب و نوع اتصالات انتخاب می‌شود. راهنمای کامل انتخاب در راهنمای انتخاب تجهیزات امداد و نجات در ارتفاع آمده است. اصل ثابت این است که همهٔ اجزای یک سیستم باید با هم سازگار و از نظر استاندارد هم‌خانواده باشند.
در نجات از چاه، سیستم کشش با قرقره بسته می‌شود. انتخاب نوع درست آن در راهنمای انواع قرقره کار در ارتفاع توضیح داده شده است.
پرسش‌های پرتکرار
تجهیزات امداد و نجات شامل چه اقلامی است؟
سازهٔ مهار و بالابر مانند سهپایهٔ نجات، سیستم طناب و قرقره، هارنس و کارابین، گازسنج برای پایش جو و در صورت نیاز دستگاه تنفسی هوارسان. این اقلام یک سیستم بههمپیوستهاند و باید سازگار انتخاب شوند.
برای نجات از چاه از کدام وسیلهٔ حفاظت فردی استفاده می‌شود؟
پیش از ورود، گازسنج برای سنجش اکسیژن و گاز سمی؛ برای ورود و بازیابی، هارنس کامل، طناب و سهپایهٔ نجات؛ و اگر جو قابل تنفس نباشد، دستگاه تنفسی هوارسان. ورود بدون پایش جو مجاز نیست.
چرا نجات از چاه خطرناک‌تر از کار در ارتفاع معمولی است؟
چون علاوه بر خطر سقوط، خطر جو خطرناک هم وجود دارد. کمبود اکسیژن یا گاز سمی در ته چاه در چند نفس کشنده است و بدون گازسنج و تهویه دیده نمی‌شود.
ظرفیت بار سه‌پایه و طناب نجات چقدر است؟
این عدد به مدل و استاندارد هر قطعه بستگی دارد و روی برچسب سازنده و در گواهی استاندارد همان تجهیز نوشته شده است. باید همان مقدار را ملاک قرار داد، نه یک عدد عمومی.
آیا داشتن تجهیزات برای نجات از فضای بسته کافی است؟
خیر. تجهیز لازم است اما کافی نیست؛ رویهٔ مجوز کار، پایش جو، نفر ناظر بیرون و آموزش رسمی امداد در فضای بسته هم لازم است. بیشتر قربانیان فضای بسته نجات‌دهنده‌های آموزش‌ندیده‌اند.
برای انتخاب و تأمین تجهیزات امداد و نجات مشورت بگیرید
کارشناسان اچ‌اس‌ای یار در انتخاب سیستم متناسب با محیط کار شما و آموزش استفادهٔ درست کنار شما هستند.
آخرین بازبینی: ۵ مهر ۱۴۰۵ — اچ‌اس‌ای یار
نظرات